Ga naar inhoud. | Ga naar navigatie

Onderdelen
U bent hier: Home Kenniscentrum Marktonderzoek woordenboek O Onderzoek (3) Onderzoek; Actie-onderzoek

Onderzoek; Actie-onderzoek

Actie-onderzoek is een interactieve manier van onderzoeken: al handelend probeert de onderzoeker na te gaan of zijn handelen het gewenste effect oplevert.


Uit: F. van der Zee: Basiskennis voor onderzoek in .......  BMOOO, Groningen, 2006.


Onderzoek is gedefinieerd als het verzamelen van informatie om een antwoord te geven op vragen. Gewoonlijk treedt de onderzoeker terughoudend op. Een heel specifieke vorm van onderzoek is die waarin de onderzoeker juist niet die terughoudendheid betracht en een confrontatie met zijn object van studie aangaat. Juist door het onderzoeksobject te manipuleren, verkrijgt de onderzoeker nieuwe kennis en kan hij antwoorden geven op de vragen. Dit soort onderzoek wordt getypeerd door het uitproberen van een aantal mogelijkheden en kijken of dat effect heeft. Vanwege de directe betrokkenheid van de onderzoeker bij het onderzoeksobject kan men deze vorm van onderzoek het beste typeren als actie-onderzoek. Een dergelijke attitude wordt onder andere verwacht van de organisatieadviseur en de therapeut.
 Actie-onderzoek is rond de tweede wereldoorlog ontstaan in de Verenigde Staten. De belangrijkste grondlegger is Kurt Lewin. Er zijn verschillende namen voor dit soort onderzoek in omloop. Men komt actie-onderzoek ook tegen onder aanduidingen als praktijk-onderzoek en probleemoplossend-onderzoek. Soms worden er aanduidingen gebruikt als ontwerp-onderzoek, of ontwerpend-onderzoek, maar deze laatste teren vinden wij beter passen bij een ontwerper zoals een architect of een meubelontwerper. In Nederland heeft actie-onderzoek met name onder bedrijfskundigen en socio-therapeuten aanhangers.

Het grote verschil van actie-onderzoek met de overige vormen is dat de onderzoeker zich niet buiten het te onderzoeken systeem plaatst, maar juist in het middelpunt gaat staan. Actie-onderzoek heeft een intense binding met een concrete klant. 

In beginsel zijn er drie posities denkbaar:

 

  • 1. de onderzoeker/probleemoplosser reikt de probleemhebber maatregelen aan die gebaseerd zijn op zijn onderzoek van de situatie
  • 2. de onderzoeker/probleemoplosser helpt de probleemhebber door samen maatregelen te nemen waarvan verwacht wordt dat die effect zullen hebben 
  • 3. de onderzoeker/probleemoplosser grijpt helemaal zelfstandig in om het probleem op te lossen. Actie-onderzoek is pas echt onderzoek als er ook verslag van wordt gedaan. De verslaggeving zorgt juist voor de verdieping van de (wetenschappelijke) kennis. Zonder verslaggeving is de ‘onderzoeker’ beter te typeren als een interim-manager.


Het wordt wel eens als voordeel genoemd dat de actieonderzoeker zo direct betrokken is: men heeft een direct zicht op het probleemgebied en alles wat daar mee te maken heeft. Men ziet de ontwikkelingen en beleidsmaatregelen die gelijktijdig plaats vinden, en mochten ze van invloed zijn op het probleemgebied dan kan de actie-onderzoeker daar direct op reageren. Een ander voordeel dat vaak wordt genoemd, is dat men het geheel kan overzien en ook de kleinste details in het onderzoek kan meenemen.

Tegenover deze voordelen staan echter een hele reeks trivialiteiten. Zo is het onmogelijk vast te stellen of de (wetenschappelijk) onderzoeker zich voldoende gedistantieerd heeft van zijn object van studie. Het heeft er alle schijn van dat de nieuw verworven kennis en inzichten sterk gekleurd zijn door de ervaringen van de actie-onderzoeker. Personen die terugkijken op de gang van zaken, hebben vaak verschillende opvattingen over wat zich werkelijk heeft afgespeeld en wat uiteindelijk doorslaggevend is geweest voor het (positieve) resultaat. Replicatiestudies zijn veelal teleurstellend wat betreft de stabiliteit van de vermeende factoren die het succes of het falen van bedrijven verklaren.

 

Naast de persoonlijke kleuring is ook de bruikbaarheid van de nieuw verworven kennis niet gegarandeerd. Het kenmerkende van de actie-onderzoeker in het organisatieadviesproces is dat de adviseur (nagenoeg) altijd in een n = 1 situatie zit: het gaat om dit bedrijf, om deze persoon en in deze ene specifieke situatie. Het zijn dus altijd case-studies. In het algemeen (en met name in de wetenschap) gaat het evenwel niet om individuele, tijdelijke, of situationele kennis. En dit wordt vaak ook als een probleem ervaren: in hoeverre zijn de gegevens uit dit onderzoek bruikbaar in andere situaties?

 

Het is ook altijd onzeker of de actie-onderzoeker wel met de beste oplossing voor deze probleemsituatie komt. Hij heeft weliswaar een oplossing gevonden maar men zal er nooit achter komen of dit ook de beste oplossing is. Dit levert dan ook heel vaak discussie op.

In zijn algemeenheid heeft men wel de indruk dat met actie-onderzoek nieuwe kennis kan worden gevonden. Als zodanig is het daarom wel een vorm van onderzoek. Aan de betrouwbaarheid en de generaliseerbaarheid van de onderzoeksresultaten kan nog wel eens getwijfeld worden. Dit maakt het erg onduidelijk wat men nou werkelijk aan actie-onderzoek heeft (als wetenschappelijke methode).

Document acties

Benieuwd of er vacatures zijn over onderzoek?

vacatures button

 

Voor workshops / opleidingen met betrekking tot  onderzoek bekijk hier de MOA activiteiten kalender

 Agenda button

Zoekt u een onderzoekbureau voor onderzoek?

onderzoekleverancierbutton

Meer artikelen uit de CLOU over dit onderwerp

artikelen button